Protestants-Evangelische
Kerk Boechout
ūüõíWINKELMANDJE
Ster inactiefSter inactiefSter inactiefSter inactiefSter inactief
 

Vijfde zondag van Epifanie, 9 februari 2020

Jesaja 43:9-13 / Matte√ľs 5:13-16

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Zijn wij bereid het verschil te maken?

De lezingen van vandaag wijzen voor mijn gevoel vandaag heel duidelijk onze kant op: jullie zijn mijn getuigen (Jesaja 43:10.12). Jullie zijn het zout der aarde (Matt.5:13), jullie zijn het licht der wereld (Matt.5:14). Dat zijn drie indringende kwalificaties. Wat doen ze met ons? 

Laten we eerst naar Jesaja kijken. De EEUWIGE maakt zich in deze profetie afhankelijk van zijn volk, Isra√ęl, dat hij bevrijdde uit Egypte en bracht naar het land Kana√§n. Een liefdesverbond sloot Hij met hen aan Sinai. Dit verbond wordt in de latere traditie vergeleken met een huwelijk.¬† Daarbij zijn de Tien Woorden de tekst, de inhoud van het huwelijkscontract. Gepassioneerd zet deze God Zijn volk op eigen benen, iedere keer weer. De strekking van die passie is: Ik ben bij je, maar ga dan ook op mijn wegen, volg de woorden die Ik je gegeven heb. Dan zal het je goed gaan. Zo niet ‚Äď dan hebben we een probleem‚Ķ.

Zo klinkt het aan het begin van ons hoofdstuk 43:

            Welnu, dit zegt de EEUWIGE, die jou schiep, Jakob,
¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬† die jou vormde, Isra√ęl: wees niet bang, want ik zal je vrijkopen,
            Ik heb je bij je naam geroepen, je bent van mij!
¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬† Moet je door het water gaan ‚Äď ik ben bij je;
¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬† of door rivieren ‚Äď je wordt niet meegesleurd‚Ķ

Maar dan wordt ook iets van dit volk verwacht:

¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬† Mijn getuige zijn jullie ‚Äď spreekt de EEUWIGE,
            Mijn dienaar, die ik uitgekozen heb,
            opdat jullie mij zouden kennen en vertrouwen… (43:10)
            Buiten mij is er niemand die redt…(43:11)
            Jullie zijn mijn getuige…  dat ik werkelijk God ben (43:12).

Een gewaagde midrasj van de rabbijnen gaat zo ver om te stellen: Als jullie mijn getuigen zijn (in dat rechtsproces voor de volkeren der wereld) dan ben Ik God. Als jullie mijn getuigen niet zijn, dan ben Ik als het ware niet God…. Met andere woorden: als jullie niet bereid zijn mijn woord in deze wereld te doen, je aan de mitswot, de geboden die in dat huwelijkscontract, de Tora staan, te houden, wie ben Ik dan? God, de EEUWIGE, maakt zich hier afhankelijk van Zijn mensenkinderen, Zijn geliefde volk, dat Hij uitgekozen heeft.

Jesaja spreekt iedere keer weer in een hopeloze situatie, waarbij het volk zich niet houdt aan dit verbond. Hij getuigt van  een gepassioneerde God, die Zijn volk, zo zeer liefheeft, hoewel het de woorden van dit verbond aan zijn laars lapt: geen gerechtigheid doet, maar onrecht; de vrede niet najaagt maar oorlogvoert. Iedere keer zoekt de profeet weer een andere manier om het volk en zijn koningen op te roepen tot omkeer, tot een nieuwe weg. Dit is er één van: jullie zijn mijn getuigen, ten overstaan van de volkeren der wereld. Als jullie niet voor mij instaan, ben Ik als het ware machteloos….

Ook Jezus geeft, als en echte profeet, in navolging van de profeet Jesaja, zijn toehoorders een paar prachtige, indringende kwalificaties: Jullie zijn het zout der aarde. Jullie zijn het licht der wereld. Het is geen oproep, het is een vaststelling… Wat zou hij bedoelen met het zout van de aarde? Zout heb je nodig om vlees en vis te conserveren en om smaak te geven aan allerlei gerechten. Vlees en vis worden langer houdbaar als je er zout aan toevoegt.

Verder is zout natuurlijk nodig in de keuken om gerechten meer smaak te geven. Soms wordt de zoutstrooier op tafel gezet, zodat iedereen naar eigen smaak desgewenst nog iets toe kan voegen. Toen onze kinderen destijds gedoopt werden in een oecumenische geloofsgemeenschap, werd ook altijd een beetje zout (een paar korreltjes maar) gelegd op de tong van de dopeling. Daarbij sprak de voorganger dan de wens uit: word jij maar een pittig meisje, of een pittige jongen: een mens met pit kortom! Dat gaat terug op een Latijnse uitdrukking ‚Äėsalem habere‚Äô : zout hebben, in de zin van pittig en gedreven zijn, karakter bezitten.

Toegespitst op de werkelijkheid van vandaag, zou ik dat als volgt uit willen leggen: zijn wij bereid, als volgelingen van Jezus van Nazareth, ge√Įnspireerd door zijn levenslessen in de Bergrede, zijn wij bereid het verschil te maken in deze samenleving? Deze samenleving, die ieder jaar harder lijkt te worden, waar mensen steeds ego√Įstischer worden en steeds meer uitsluitend ge√Įnteresseerd zijn in hun eigen belangen? De arrogante Donald Trump is voor mij het prototype van dit soort mensen. Vele rijken en machtsbelusten nemen helaas aan hem een voorbeeld en stralen uit: wij maken onze eigen regels wel, we hebben lak aan de belangen van anderen‚Ķ.Er gaat een afschuwelijke negatieve werking uit van dit soort types, van dit soort gedrag‚Ķ

We hebben zojuist gelezen dat Jezus zijn volgelingen voorhield: ¬†‚ÄėJullie zijn het zout der aarde. Maar als het zout zijn smaak verliest, hoe kan het dan weer zout gemaakt worden? Het dient nergens meer voor, het wordt weggegooid en vertrapt.‚Äô (Matt.5:13) Jezus wil dus medestanders maken van al die mensen op die berg: van zijn leerlingen die al met hem onderweg zijn, maar ook van alle mensen die daar op die berg naar hem zitten te luisteren, die nog overtuigd moeten worden dat het de moeite waard is de weg van het koninkrijk te gaan.

Ook wij, tweeduizend jaar later, zitten vandaag als het ware op die berg in Galilea, die berg van het verbond. Ook aan ons wordt gezegd: Jullie zijn het zout der aarde. Het is een indringende kwalificatie, die zegt: je kunt het. Je weet wat de weg van het koninkrijk is. Maar doen we het ook? Doen we mee om het verschil te maken? Durven we, gedoopt en wel, pittige, karaktervolle mensen te worden die niet bang zijn om onze nek uit te steken voor anderen als dat nodig is?

Zijn we bereid een menselijk gezicht te tonen aan mensen op de vlucht, mensen die aan de genade van onze instanties overgeleverd zijn? Zijn we bereid ons in te zetten voor deze aarde, die uitgebuit wordt door bedrijven voor wie uitsluitend de winst telt en niet de vraag of de komende generaties hier op deze kwetsbare planeet aarde nog kunnen leven? Zijn we bereid ons in te zetten voor al die plantensoorten en diersoorten die het gewoon niet overleven onder deze omstandigheden?

‚ÄėJullie zijn het licht in de wereld‚Ķ..zo moet jullie licht schijnen voor de mensen, opdat ze jullie goede daden zien en eer bewijzen aan jullie Vader in de hemel.‚Äô (Matt.5,14.16)

Met andere woorden: dat koninkrijk van de hemel, dat is niet gelegen binnen in ons hart of in de hemel! Hier en nu moeten de mensen jullie goede daden zien en ook snappen waarom jullie zo handelen als je handelt. Alleen zo zul je tekenen van recht en vrede doen. Alleen zo zul je het koninkrijk van de hemel, Gods nieuwe wereld, naderbij brengen. Zichtbaar voor iedereen. Interessant is hier, dat met de term ‚Äėgoede daden‚Äô de moraliteit van goed tegenover kwaad binnenkomt. Het gaat hier niet per se om de mitswot, (de vervulling van) de geboden in de Tora, maar om een meer algemene evaluatie van daden, die hetzij goed of kwaad genoemd kunnen worden. Daarmee wordt impliciet duidelijk, dat neutrale daden niet bestaan. Neutraliteit bestaat niet, want als het kwaad wil overwinnen, is het genoeg als goede mensen niets doen. Elie Wiesel, een Joodse overlevende van de Holocaust, de Sjoa, schreef hierover:

‚ÄėOnverschilligheid is gevaarlijker dan woede en haat. Woede kan zelfs creatief zijn. Iemand schrijft dan een prachtig gedicht, een prachtige symfonie. Iemand doet iets bijzonders voor de mensheid uit woede over het onrecht waarvan men getuige is, Maar onverschilligheid is nooit creatief.‚Äô (geciteerd in: Hein Stufkens, De grondwet voor geluk. De universele wijsheid van de Bergrede. Bres/Edicola, Deventer 2016, p. 63)

Deze Elie Wiesel, was getuige en slachtoffer in die onvoorstelbare wereld waarin gewone mensen onder bepaalde omstandigheden in staat bleken massamoordenaars te kunnen worden …. Onverschilligheid is gevaarlijk zegt deze Elie Wiesel, en hij kan het weten als geen ander.

Daarom opnieuw deze vraag aan ons: Zijn wij bereid het zout der aarde te zijn? Pittige mensen, met karakter, die bereid zijn om het verschil te maken in een wereld die steeds meer door eigenbelang en kil winstbejag gedreven lijkt te worden, een wereld waar de humaniteit ernstig in de knel komt?

Jullie zijn het zout der aarde.
Jullie zijn het licht der wereld.
Vandaag en alle dagen van ons leven.

Amen.

Je hebt onvoldoende rechten om een commentaar te posten.