Jozef

Geschreven door Ds. G. Schouten zaterdag, 25 oktober 2008 16:22

Van het Loofhuttenfeest (in het najaar, dit jaar vanaf 14 oktober) tot Pasen/Pesach hebben Jodendom en (vroeg-christelijke) gemeente geluisterd naar de verhalen rond Jozef, zoon van Rachel. Zijn geschiedenis staat opgetekend in Genesis 37 – 47 (met uitzondering van hfst. 38; de geschiedenis van Juda en Thamar). De Jozefgeschiedenis is eigenlijk een boekje in een boek. De achtergrond is ongetwijfeld geweest dat latere generaties zich de vraag hebben gesteld hoe het mogelijk was dat de aartsvaders in het Beloofde Land woonden, maar dat het, uit hen gegroeide volk uit Egypte (het Angstland) moest worden bevrijd. Dat bevrijdings-verhaal (Exodus) wordt gelezen en gevierd met Pesach.
Het is dus logisch dat de Jozef”novelle” aan bod kwam in de maanden voor de Pesachviering. En dit jaar lezen we met de synagoge mee. Vandaar dat de afgelopen maand, maar ook in november de Jozefgeschiedenis in kerk en kinderdienst centraal staat. Via de werkstukken van de kinderen kunt u het verhaal volgen, indien u een zondag verstek hebt moeten gaan. Overigens zijn deze verhalen over de dromer bij velen bekend. En ze worden in Genesis buitengewoon levendig verteld.

Minder bekend is echter de bedoeling van de verteller. Jozef staat in het verhaal namelijk voor diegene, die het heil dat Israël uitdraagt, de wereld in zal dragen. De belofte aan Abraham, “en gij zult tot een zegen zijn” (Gen. 12 : 2) neemt grotere proporties aan. Jozef heeft iets messiaans! Hij zal Egypte brood geven en zijn eigen broers zullen hun leven aan hem te danken hebben. Hij wordt zo de verpersoonlijking van de profetie over de messiaanse tijd waarin de zegen aan Israël verbreed wordt over alle volkeren en het Verbondsvolk in die volkerenwereld zijn bestemming zal vinden. In dit opzicht wordt de zoon van Rachel, met recht, een messiaanse figuur. Niet dat hij de Messias is! Hij is eerder een onsympathiek ventje. Maar gaandeweg zijn leven beeldt hij “iets” uit van de Messias en de messiaanse tijd. Het lijden dat hem in Egypte te wachten staat, is dan ook een uitbeelding van het lijden van de Messias. Die werd ook door zijn broeders verworpen. De dromen van Jozef worden op een heel andere manier vervuld dan de verwende zeventienjarige zich dat gedacht had.
Voor een handvol zilverstukken wordt hij door de broers, met Juda op kop, verkocht als slaaf. Net zoals Juda(s) de Messias eeuwen later voor 30 zilverstukken verraden/verkopen zal.
De vele parallellen tussen deze hoofdstukken uit Genesis en de Evangeliën zijn indrukwekkend. Leest u maar eens het slot van Gen. 39 samen met Marc. 14 : 51. Of de valse aanklacht, de totale vernedering, het lijden… Maar ook: brood en wijn (Gen.40) en de weg van uiterste vernedering naar verhoging (Gen. 41). Er zijn nogal wat lijnen te trekken tussen de Jozefgeschiedenis en de weg van Jezus.

Nogmaals: Jozef was de Messias niet en Israël heeft hem ook nooit zo gezien. Hij heeft zelfs geen stam gehad die zijn naam zal dragen. De oude Jacob zegent op zijn sterfbed wèl Jozefs zonen, Efraïm en Manasse. Deze namen zullen in Israël bekend blijven als de dubbel-stam, waarvan, heel opvallend, Efraïm, de jongste, veruit de belangrijkste is geweest. Zozeer zelfs dat het Noordelijke Tienstammenrijk soms kortweg aangeduid wordt als “Efraïm”.
Jozef krijgt van farao een nieuwe naam bij zijn verhoging (Gen. 41): Zafnat-Paäneach, dat is: “redder van de wereld”. Als dat niet heen wijst naar de Redder; Christus!

Naar aanleiding van het verhaal over de schenker en de bakker (Gen. 40) een kleine anekdote tot besluit:
In de vorige eeuw preekte de Amsterdamse hoogleraar theologie, De Hartog, over Genesis 40. In zijn gebed bad deze vurige redenaar vervolgens: “Heer, hang alle bakkers op!” Hij bad ook om waarachtige schenkers, maar dat sprak de gemeente niet zo aan. Het regende namelijk tientallen klachten bij de kerkenraad, want er waren nogal wat ouderlingen in Amsterdam, die bakker van beroep waren.